BPSC - 102 Guess Paper 2025-26
рдЙрдд्рддрд░: рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं-
1. рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдк्рд░рднुрд╕рдд्рддा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ंрд╡िрдзाрди: рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдк्рд░рднुрд╕рдд्рддा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдпрд╣ рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдзिрдиिрдпрдоिрдд рдФрд░ рдЕंрдЧीрдХृрдд рд╣ै। рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै: "рд╣рдо рднाрд░рдд рдХे рд▓ोрдЧ... рдЗрд╕ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХो рдЕंрдЧीрдХृрдд, рдЕрдзिрдиिрдпрдоिрдд рдФрд░ рдЖрдд्рдоाрд░्рдкिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।"
2. рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╕ंрд╡िрдзाрди: рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рд╡िрд╕्рддृрдд рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╣ै। рдоूрд▓ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें 395 рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рд╡ 8 рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдпां рдеीं। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें 12 рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдпां рд╣ैं। (рддुрд▓рдиा: рдЕрдоेрд░िрдХा-7, рдХрдиाрдбा-147 рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж)।
3. рд╕ंрдкूрд░्рдг рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рд╕рдо्рдкрди्рди рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ाрдд्рдордХ рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп: рднाрд░рдд рдЕрдкрдиे рдЖंрддрд░िрдХ рдФрд░ рдмाрд╣्рдп рдоाрдорд▓ों рдоें рдкूрд░्рдг рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ै। рд╢ाрд╕рди рдЬрдирддा рдХा рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ 'рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп' рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ाрдз्рдпрдХ्рд╖ (рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि) рд╡ंрд╢ाрдиुрдЧрдд рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдиिрд░्рд╡ाрдЪिрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
4. рд▓िрдЦिрдд рдПрд╡ं рдиिрд░्рдоिрдд рд╕ंрд╡िрдзाрди: рдЕрдоेрд░िрдХा рд╡ рдХрдиाрдбा рдХी рддрд░рд╣ рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди рд▓िрдЦिрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдж्рд╡ाрд░ा 2 рд╡рд░्рд╖, 11 рдоाрд╣, 18 рджिрди рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा।
5. рд╕ंрд╕рджीрдп рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा: рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдоॉрдбрд▓ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд। рд╕ंрд╕рдж рдзुрд░ी рд╣ै। рдоंрдд्рд░िрдордг्рдбрд▓ рд▓ोрдХрд╕рднा рдХे рдк्рд░рддि рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╣ै।
6. рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рддрдеा рдХрд░्рддрд╡्рдп: рднाрдЧ-3 рдоें рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ (рд╕рдоाрдирддा, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдЖрджि) рдФрд░ рднाрдЧ-4A рдоें рдоूрд▓ рдХрд░्рддрд╡्рдп (42рд╡ें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдж्рд╡ाрд░ा) рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
7. рдПрдХाрдд्рдордХ рдПрд╡ं рд╕ंрдШाрдд्рдордХ рдХा рдоिрд╢्рд░рдг: рднाрд░рдд 'рд░ाрдЬ्рдпों рдХा рд╕ंрдШ' рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рд╕ंрдШाрдд्рдордХ рд╣ै, рдкрд░ рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдоें рдПрдХाрдд्рдордХ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
8. рдХрдаोрд░рддा рдПрд╡ं рд▓рдЪीрд▓ेрдкрди рдХा рдоिрд╢्рд░рдг: рдХुрдЫ рд╕ंрд╢ोрдзрди рд╕ाрдзाрд░рдг рдмрд╣ुрдордд рд╕े рд╣ोрддे рд╣ैं (рд▓рдЪीрд▓ा), рдЬрдмрдХि рдХुрдЫ рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдмрд╣ुрдордд рд╡ рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдЕрдиुрдоोрджрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै (рдХрдаोрд░)।
9. рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी рдПрд╡ं рдзрд░्рдордиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рд░ाрдЬ्рдп: 42рд╡ें рд╕ंрд╢ोрдзрди (1976) рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें 'рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी' рдФрд░ 'рдкंрдердиिрд░рдкेрдХ्рд╖' рд╢рдм्рдж рдЬोрдб़े рдЧрдП। рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдЕрдкрдиा рдХोрдИ рдзрд░्рдо рдирд╣ीं рд╣ै।
10. рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рди्рдпाрдпрдкाрд▓िрдХा: рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рд╣ै рдФрд░ рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддा рд╣ै।
11. рд╕ाрд░्рд╡рднौрдоिрдХ рд╡рдпрд╕्рдХ рдорддाрдзिрдХाрд░: 18 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдкूрд░्рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╕рднी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рдмिрдиा рднेрджрднाрд╡ рдХे рд╡ोрдЯ рджेрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рднाрдЧ-3 рдоें рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो 6 рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं (рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ 44рд╡ें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╣рдЯा рджिрдпा рдЧрдпा):
- рд╕рдоाрдирддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14-18):
- рдХाрдиूрди рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╕рдоाрдирддा (рдЕрдиु. 14)।
- рдзрд░्рдо, рдЬाрддि, рд▓िंрдЧ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рднेрджрднाрд╡ рдиिрд╖ेрдз (рдЕрдиु. 15)।
- рд▓ोрдХ рдиिрдпोрдЬрди рдоें рдЕрд╡рд╕рд░ों рдХी рд╕рдоाрдирддा (рдЕрдиु. 16)।
- рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा (рдЫुрдЖрдЫूрдд) рдХा рдЕंрдд (рдЕрдиु. 17)।
- рдЙрдкाрдзिрдпों рдХा рдЕंрдд (рдЕрдиु. 18)।
- рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 19-22):
- рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 19 рдоें 6 рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддाрдПं рд╣ैं: рднाрд╖рдг, рд╕рднा, рд╕ंрдШ, рдн्рд░рдордг, рдиिрд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░।
- рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21: рдк्рд░ाрдг рдПрд╡ं рджैрд╣िрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг।
- рд╢ोрд╖рдг рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЕрдзिрдХाрд░ (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 23-24):
- рдоाрдирд╡ рджुрд░्рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рдмрд▓ाрдд् рд╢्рд░рдо рдкрд░ рд░ोрдХ।
- 14 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдХрдо рдЖрдпु рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдХाрд░рдЦाрдиों рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиे рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмंрдз।
- рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 25-28):
- рдХिрд╕ी рднी рдзрд░्рдо рдХो рдоाрдирдиे, рдЖрдЪрд░рдг рдФрд░ рдк्рд░рдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा।
- рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 29-30):
- рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХों рдХो рдЕрдкрдиी рднाрд╖ा, рд▓िрдкि рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░।
- рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ों рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 32):
- рдбॉ. рдЕрдо्рдмेрдбрдХрд░ рдиे рдЗрд╕े 'рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдЖрдд्рдоा' рдХрд╣ा рд╣ै।
- рдЗрд╕рдХे рддрд╣рдд рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ 5 рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд░िрдЯ рдЬाрд░ी рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै:
1. рдмंрджी рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ीрдХрд░рдг, 2. рдкрд░рдоाрджेрд╢, 3. рдк्рд░рддिрд╖ेрдз, 4. рдЕрдзिрдХाрд░ рдкृрдЪ्рдЫा, 5. рдЙрдд्рдк्рд░ेрд╖рдг।
рдЙрдд्рддрд░: рдоूрд▓ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдоौрд▓िрдХ рдХрд░्рддрд╡्рдп рдирд╣ीं рдеे।
- рд╕्рд╡рд░्рдг рд╕िंрд╣ рд╕рдоिрддि рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдкрд░ 42рд╡ें рд╕ंрд╢ोрдзрди (1976) рдж्рд╡ाрд░ा рднाрдЧ 4(рдХ) рдФрд░ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 51(рдХ) рдЬोрдб़ा рдЧрдпा।
- рдк्рд░ाрд░ंрдн рдоें 10 рдХрд░्рддрд╡्рдп рдеे। 86рд╡ें рд╕ंрд╢ोрдзрди (2002) рдж्рд╡ाрд░ा 11рд╡ां рдХрд░्рддрд╡्рдп (рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЕрд╡рд╕рд░) рдЬोрдб़ा рдЧрдпा।
рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд░्рддрд╡्рдп: рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдз्рд╡рдЬ/рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдЧाрди рдХा рдЖрджрд░, рджेрд╢ рдХी рд░рдХ्рд╖ा, рднाрдИрдЪाрд░ा рдмрдв़ाрдиा, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд░рдХ्рд╖ा, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг, рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЖрджि। рдпे рдХрд░्рддрд╡्рдп рдЧैрд░-рди्рдпाрдпोрдЪिрдд рд╣ैं (рдХोрд░्рдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рдХрд░ाрдП рдЬा рд╕рдХрддे)।
(рдХ) рдиेрд╣рд░ू рд░िрдкोрд░्рдЯ (1928):
- рдоोрддीрд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рддैрдпाрд░।
- рд╕िрдлाрд░िрд╢ें: рдФрдкрдиिрд╡ेрд╢िрдХ рд╕्рд╡рд░ाрдЬ्рдп (Dominion Status), рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рдоांрдЧ, рдкृрдердХ рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдХा рд╡िрд░ोрдз, рднाрд╖ाрдИ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ांрддों рдХा рдЧрдарди, рдзрд░्рдордиिрд░рдкेрдХ्рд╖ рд░ाрдЬ्рдп, рд╡рдпрд╕्рдХ рдорддाрдзिрдХाрд░।
- рд╕ांрдк्рд░рджाрдпिрдХрддा рдХो рдирдХाрд░ा рдФрд░ рд╕рд╢рдХ्рдд рдХेंрдж्рд░ рдХी рд╡рдХाрд▓рдд рдХी।
(рдЦ) рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдЖрдзाрд░:
- рд╕ंрдк्рд░рднुрддा: рдЕंрддिрдо рд╢рдХ्рддि рдЬрдирддा рдоें।
- рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдоूрд▓्рдп: рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा, рд╕рдоाрдирддा, рдмंрдзुрдд्рд╡।
- рд╕рдоाрдпोрдЬрди рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд: рд╕рд░्рд╡рд╕рдо्рдорддि рд╕े рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиा।
- рдкंрдердиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा: рд╕рднी рдзрд░्рдоों рдХो рд╕рдоाрди рдЖрджрд░।
- рд╕рдоाрдЬрд╡ाрдж: рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╡िрддрд░рдг।
рдЙрдд्рддрд░: рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 53 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ंрдШ рдХी рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा рд╢рдХ्рддि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдоें рдиिрд╣िрдд рд╣ै।
1. рд╕ाрдоाрди्рдп рд╢рдХ्рддिрдпाँ:
- рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा: PM, рдоंрдд्рд░िрдпों, рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ों, рди्рдпाрдпрдзीрд╢ों, CAG рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि। рддीрдиों рд╕ेрдиाрдУं рдХा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╕ेрдиाрдкрддि।
- рд╡िрдзाрдпी: рд╕ंрд╕рдж рд╕рдд्рд░ рдмुрд▓ाрдиा/рд╕рдд्рд░ाрд╡рд╕ाрди рдХрд░рдиा, рд▓ोрдХрд╕рднा рднंрдЧ рдХрд░рдиा। рд╡िрдзेрдпрдХ рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ (Veto power)। рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиा (рдЕрдиु. 123)।
- рд╡िрдд्рддीрдп: рдзрди рд╡िрдзेрдпрдХ рдЗрдирдХी рдкूрд░्рд╡ рдЕрдиुрдорддि рд╕े рдкेрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै। рдмрдЬрдЯ рд░рдЦрд╡ाрдиा।
- рди्рдпाрдпिрдХ: рдХ्рд╖рдоाрджाрди рдХी рд╢рдХ्рддि (рдЕрдиु. 72)।
2. рдЖрдкाрддрдХाрд▓ीрди рд╢рдХ्рддिрдпाँ:
- рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдкाрдд (рдЕрдиु. 352): рдпुрдж्рдз, рдмाрд╣्рдп рдЖрдХ्рд░рдордг рдпा рд╕рд╢рд╕्рдд्рд░ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдкрд░।
- рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ाрд╕рди (рдЕрдиु. 356): рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рддंрдд्рд░ рдХी рд╡िрдлрд▓рддा рдкрд░।
- рд╡िрдд्рддीрдп рдЖрдкाрдд (рдЕрдиु. 360): рд╡िрдд्рддीрдп рд╕ाрдЦ рдЦрддрд░े рдоें рд╣ोрдиे рдкрд░ (рднाрд░рдд рдоें рдЕрднी рддрдХ рдирд╣ीं рд▓рдЧा)।
рдЙрдд्рддрд░:
1. рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ंрдмंрдз (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 256-263):
- рд░ाрдЬ्рдпों рдХा рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै рдХि рд╡े рд╕ंрд╕рдж рдХे рдХाрдиूрдиों рдХा рдкाрд▓рди рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ें।
- рдХेрди्рдж्рд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рдиिрд░्рджेрд╢ рджे рд╕рдХрддा рд╣ै (рд░ेрд▓рд╡े рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рд╕ंрдЪाрд░ рдЖрджि)।
- рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 263: рдЕंрддрд░्рд░ाрдЬ्рдпीрдп рдкрд░िрд╖рдж рдХा рдЧрдарди (рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╣ेрддु)।
- рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдХेрди्рдж्рд░ рдХे рдЕрдзीрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।
2. рд╡िрдд्рддीрдп рд╕ंрдмंрдз (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 268-293):
- рд╕ंрд╡िрдзाрди рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рд╕्рд░ोрддों рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╡िрднाрдЬрди рдХрд░рддा рд╣ै (рд╕ंрдШ рд╕ूрдЪी, рд░ाрдЬ्рдп рд╕ूрдЪी)।
- рд╡िрдд्рдд рдЖрдпोрдЧ (рдЕрдиु. 280): рдХेрди्рдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдмीрдЪ рдХрд░ों (Taxes) рдХे рдмंрдЯрд╡ाрд░े рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै।
- рдЕрдиुрджाрди (рдЕрдиु. 275): рд╕ंрд╕рдж рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рд╕рд╣ाрдпрддा рдЕрдиुрджाрди рджे рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░: рдЗрд╕ рд╕ंрд╢ोрдзрди рдиे рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рдХो рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рджрд░्рдЬा рджिрдпा।
- рдд्рд░ि-рд╕्рддрд░ीрдп рдвांрдЪा: рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрдд (рдЧाँрд╡), рдкंрдЪाрдпрдд рд╕рдоिрддि (рдм्рд▓ॉрдХ), рдЬिрд▓ा рдкрд░िрд╖рдж (рдЬिрд▓ा)।
- рдЧ्рд░ाрдо рд╕рднा: рд╕рднी рд╡рдпрд╕्рдХ рдорддрджाрддाрдУं рдХी рд╕рднा, рдЗрд╕े рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдоाрди्рдпрддा рдоिрд▓ी।
- рдЪुрдиाрд╡: рд╣рд░ 5 рд╕ाрд▓ рдоें рдиिрдпрдоिрдд рдЪुрдиाрд╡। рд░ाрдЬ्рдп рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдЖрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдЪाрд▓рди।
- рдЖрд░рдХ्рд╖рдг: SC/ST рдХो рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрдиुрдкाрдд рдоें। рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдХрдо рд╕े рдХрдо 1/3 (33%) рд╕ीрдЯें рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд।
- 11рд╡ीं рдЕрдиुрд╕ूрдЪी: рдкंрдЪाрдпрддों рдХो рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП 29 рд╡िрд╖рдп рд╕ौंрдкे рдЧрдП (рдХृрд╖ि, рд╕рдб़рдХ, рдкेрдпрдЬрд▓ рдЖрджि)।
- рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрдд्рдд рдЖрдпोрдЧ: рдкंрдЪाрдпрддों рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрддि рд╕ुрдзाрд░рдиे рд╣ेрддु।
(рдХ) рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп (High Court): рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп।
- рд╕ंрд░рдЪрдиा: рдоुрдЦ्рдп рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ + рдЕрди्рдп рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ (рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрдпुрдХ्рдд)।
- рдХ्рд╖ेрдд्рд░ाрдзिрдХाрд░: рдоूрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ (рд░िрдЯ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиा), рдЕрдкीрд▓ीрдп рдЕрдзिрдХाрд░ (рдЬिрд▓ा рдХोрд░्рдЯ рдХे рдлैрд╕рд▓ों рдХे рдЦिрд▓ाрдл), рдФрд░ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдг (рдиिрдЪрд▓ी рдЕрджाрд▓рддों рдкрд░ рдиिрдЧрд░ाрдиी)।
(рдЦ) рд╡िрдзाрдпी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा (рдХाрдиूрди рдмрдиाрдиा):
- рд╕ाрдзाрд░рдг рд╡िрдзेрдпрдХ: рдХिрд╕ी рднी рд╕рджрди рдоें рдкेрд╢ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рджोрдиों рд╕рджрдиों рд╕े рдкाрд╕ рд╣ोрдХрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рд╕े рдХाрдиूрди рдмрдирддा рд╣ै।
- рдзрди рд╡िрдзेрдпрдХ: рдХेрд╡рд▓ рд▓ोрдХрд╕рднा рдоें рдкेрд╢ (рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рдкूрд░्рд╡ рдЕрдиुрдорддि рд╕े)। рд░ाрдЬ्рдпрд╕рднा рдЗрд╕े рдЕрдзिрдХрддрдо 14 рджिрди рд░ोрдХ рд╕рдХрддी рд╣ै, рдЦाрд░िрдЬ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддी।
Comments